Regjistrimi i markës në Kosovë: pse aplikimi lokal te KIPA është vendimtar

Për shumë biznese shqiptare, Kosova është tregu i dytë natyral – dhe anasjelltas. Por nga ana e markave, Shqipëria dhe Kosova janë dy juridiksione të veçanta, me regjistra, zyra dhe ligje të ndryshme. Një markë e regjistruar në njërin vend nuk mbrohet automatikisht në tjetrin.

Kuadri ligjor në Kosovë

Në Kosovë markat rregullohen nga Ligji për Markat Tregtare (nr. 04/L-026, i ndryshuar), i harmonizuar gjerësisht me standardet e BE-së. Regjistrimin dhe mbrojtjen i administron Agjencia për Pronësi Industriale (KIPA), pranë ministrisë përkatëse. Ligji përcakton kushtet e regjistrimit, të drejtat e pronarit, procedurat e kundërshtimit dhe zbatimin. Përmbledhjen e gjeni te biblioteka ligjore.

Parimet janë të njohura për këdo që ka aplikuar në Shqipëri: marka duhet të jetë dalluese; shenjat pa dallueshmëri, përshkruese, mashtruese ose në kundërshtim me rendin publik refuzohen (shkaqet absolute), ndërsa konfliktet me markat e mëparshme ngrihen me kundërshtim (shkaqet relative). Pronari fiton të drejtën ekskluzive ta përdorë markën dhe t'u ndalojë të tjerëve shenjat identike ose të ngjashme për mallra identike ose të ngjashme – por vetëm brenda Kosovës.

Pse regjistrimi në Shqipëri nuk mjafton

Mbrojtja e markës është territoriale: vlen vetëm aty ku marka është regjistruar. Nëse e keni markën te DPPI dhe nisni të shisni në Kosovë, atje nuk keni mbrojtje derisa ta regjistroni edhe te KIPA. Ndërkohë, një palë tjetër mund ta regjistrojë të njëjtën shenjë në Kosovë para jush. Për këtë arsye konfliktet mes markave të Shqipërisë dhe të Kosovës janë të shpeshta, dhe kontrolli i të dy regjistrave para depozitimit është thelbësor.

Kosova jashtë Sistemit të Madridit

Ky është dallimi më i rëndësishëm praktik. Kosova nuk është anëtare e Organizatës Botërore të Pronësisë Intelektuale (WIPO) dhe nuk është palë në marrëveshjet kryesore ndërkombëtare të pronësisë industriale: Sistemin e Madridit për markat, Marrëveshjen e Hagës për dizajnet dhe PCT për patentat.

Si rrjedhojë, një regjistrim ndërkombëtar përmes Madridit – edhe kur mbulon dhjetëra shtete – nuk e shtrin mbrojtjen në Kosovë. E vetmja rrugë është një aplikim kombëtar drejtpërdrejt te KIPA. Edhe një markë e famshme botërore mund të mbetet "e lirë" në Kosovë derisa dikush ta regjistrojë atje i pari. Shpjegimin e plotë e gjeni te Kosova jashtë sistemeve ndërkombëtare.

Mësimi: për tregun kosovar, depozitoni gjithmonë një aplikim lokal te KIPA – mos u mbështetni te mbrojtja ndërkombëtare.

Si zhvillohet procedura

Hapat janë të ngjashëm me ata në Shqipëri:

1. Depozitimi i aplikimit te KIPA, me shenjën, pronarin dhe mallrat e shërbimet sipas klasave të Nicës. Aplikimet në Kosovë kanë numra të formës KS/M/viti/numri.
2. Ekzaminimi: KIPA shqyrton nëse shenja mund të mbrohet, sidomos nëse është dalluese.
3. Publikimi në buletinin e KIPA-s.
4. Kundërshtimi: mbajtësit e të drejtave të mëparshme mund të kundërshtojnë brenda afatit ligjor pas publikimit – prandaj ia vlen ta ndiqni buletinin.
5. Regjistrimi dhe mbrojtja për 10 vjet, e rinovueshme për periudha 10-vjeçare pa kufi.

Autorizimi për Kosovën është më i thjeshtë

Për aplikimet në Kosovë mjafton autorizimi i skanuar dhe i nënshkruar: e ngarkoni te faqja e autorizimit në trademark.al dhe nuk nevojitet postë. Si person fizik, autorizimin e nënshkruani para noterit. Afati për ta dërguar është 30 ditë, si për çdo aplikim.

Pas regjistrimit: përdoreni dhe mbrojeni

• Përdorimi real: edhe në Kosovë një markë mund të shfuqizohet nëse nuk përdoret realisht për 5 vjet pa arsye të justifikuar.
• Zbatimi: pronari mund të kërkojë në gjykatat e Kosovës ndalimin e shkeljes dhe dëmshpërblim, si dhe bashkëpunimin e doganave për të ndalur në kufi mallrat e falsifikuara.
• Monitorimi: në trademark.al, monitorimi krahason markën tuaj edhe me markat e Kosovës dhe me bizneset e ARBK-së.

Si aplikoni për Kosovën në trademark.al

Në hapin e parë të formularit zgjidhni Kosovën si territor. Nëse keni një përfaqësues tuajin për Kosovën, ai shfaqet i kyçur; përndryshe zgjidhni një përfaqësues publik, ose aplikimin e merr përfaqësuesi që cakton TMA për Kosovën. Faqja e pagesës tregon tarifën shtetërore të zyrës, përfaqësimin, tarifën e administrimit dhe tarifën e transaksionit – i njëjti total me kartë ose me transfertë bankare.

Para aplikimit, kontrolloni emrin te kërkimi publik: aty shfaqen njëherësh markat e Kosovës dhe të Shqipërisë, si dhe bizneset e ARBK-së dhe të QKB-së.

Strategji për biznese që veprojnë në të dy vendet

• Aplikoni në të dy vendet, mundësisht në të njëjtën kohë, me të njëjtën shenjë dhe me të njëjtën logjikë klasash.
• Nëse aplikoni fillimisht në njërin vend, mos e vononi aplikimin në tjetrin: deri atëherë, dikush tjetër mund t'ju paraprijë.
• Mbani parasysh se secili regjistrim ndiqet dhe rinovohet veçmas.

Pyetje të shpeshta për Kosovën

A mund të kem të njëjtin përfaqësues për Shqipërinë dhe për Kosovën?

Po, nëse përfaqësuesi është i autorizuar për të dy shtetet. Në trademark.al keni një përfaqësues tuajin për çdo shtet; ai mund të jetë i njëjti person për të dy, ose dy përfaqësues të ndryshëm. Caktimi hyn në fuqi vetëm kur përfaqësuesi e pranon kërkesën tuaj. Hapat i gjeni te Përfaqësuesi im.

A shfaqen markat e Kosovës në kërkim?

Po. Kërkimi publik përfshin markat e Kosovës dhe bizneset e ARBK-së, krahas markave të Shqipërisë dhe bizneseve të QKB-së. Edhe kontrolli i emrit në formular kontrollon markat dhe kompanitë e shtetit që zgjidhni.

Si e ndjek statusin e aplikimit në Kosovë?

Njësoj si për Shqipërinë: në faqen e markës shihni statusin e aplikimit dhe statusin zyrtar, dhe merrni njoftim sa herë që përfaqësuesi depoziton markën ose ndryshon statusin.

A vlen i njëjti klasifikim i klasave?

Po. Edhe KIPA përdor Klasifikimin e Nicës me 45 klasa, prandaj mund të përdorni të njëjtën listë mallrash dhe shërbimesh në të dy aplikimet.